Nowy artykuł naukowy, opublikowany w Science Advances przez międzynarodowy zespół archeologiczny, ujawnia szerokie kontakty handlowe ludów nordyckich i Inuitów (rdzennych mieszkańców Arktyki), zapoczątkowane w X w. i kontynuowane aż do XIV w., których przedmiotem były głównie cenne kły morsów.
Jak czytamy w artykule: Arktyka była świadkiem rozprzestrzenienia się i zaniku kilku dużych grup kulturowych w trakcie średniowiecznego ocieplenia klimatu (od około 950 do około 1250 r.). Zaadoptowany do podróży morskich lud Thule-Inuitów dokonał ekspansji na wschód z Alaski przez arktyczną część Kanady (Inuit Nunangat), docierając aż do Grenlandii (Kalaallit Nunaat) na początku XIII w., co dało początek kontaktom, przesiedleniu i ostatecznemu wyparciu Tuniitów (późnej, pre-inuickiej kultury Dorset).
W tym samym czasie, grupy powiązane kulturowo i genealogicznie z Islandią i Skandynawią (definiowane tu zbiorowo jako ludu nordyckie z Grenlandii) osiedliły się na południowo-zachodnich krańcach Grenlandii, eksplorując okoliczne rejony i dajac początek gospodarce eksportowej, której głównym przedmiotem były kły morsów, w które zaopatrywano centra handlowe w Europie.
Członkowie międzynarodowego zespołu badawczego połączyli w swojej pracy archeologię eksperymentalną, rekonstrukcję średniowiecznych łodzi wikingów, które zostały przetestowane w prawdziwych warunkach żeglugi morskiej, a także analizę świeżego i antycznego DNA kości morsów w laboratorium Uniwersytetu w Lund.
Wynki badań pozwoliły im postawić hipotezę, że Inuici z Grenlandii aktywnie handlowali z ludami nordyckimi przybyłymi pod koniec X w. z Islandii i Skandynawii, co zmienia dotychczasowe rozumienie natury tego handlu. Wcześniej sądzono bowiem, że wikingowie tylko i wyłącznie polowali na morsy w pobliżu swoich grenlandzkich siedzib. Handel z Inuitami był również prawdopodobnie dodatkowym impulsem do osadnictwa w mało przyjaznym rejonie Grenladii.
Konkluzja ta opiera się na zastosowaniu „wyższej jakości metody badań materiału genetycznego”, która pozwoliła naukowcom na szczegółowe ustalenie terenu Arktyki, gdzie polowano na morsy.
W ramach badania użyto 100 świeżych próbek DNA z różnych obszarów arktycznych i 31 próbek antycznego DNA morsów ze skandynawskich emporiów, które poddano tzw. bayesowskiej analizie filogeograficznej mitogenomu, co pozwoliło badaczom przyporządkować je konkretnym populacjom tych zwierząt o precyzyjnych zasięgach geograficznych.
Jak piszą równie autorzy: Wyniki naszych badań potwierdzają, że eksplatacja morsów była kluczowa dla nordyckiej ekspansji w stronę północno-zachodniej części Atlantyku, stymulując początkowe odkrycia a wreszcie permanentne zasiedlenie Islandii i Grenlandii. Eksploatacja morsów zaczęła więc stopniowo zwiększać swój zasięg, poczynając od Fenoskandii, wkrótce przesuwając się na Islandię, Wschodnią i Zachodnią Grenlandię, a w końcu także daleką Arktykę.
Ten wzór sygnalizuje potencjalnie ekologiczny „model domina”, w ramach którego zapotrzebowanie w Europie wywołuje nadmierną eksploatację łatwo dostępnych populacji morsów, zmuszając nordyckich myśliwych do zapuszczania się w coraz dalsze rejony, gdzie można znaleźć więcej cennych kłów.
Drugim krokiem była budowa łodzi, aby sprawdzić, czy nordyccy handlarze faktycznie byli w stanie transportować inuicki towar na duże odległości. W tym celu archeolodzy skonstruowali prostą łódź wiosłową o 6-osobowej załodze i statek żaglowy, który mógł pomieścić 40 osób. Do tego zrekonstruowano też dawne szlaki handlowe, żeby lepiej zrozumieć czas transportu towaru z Grenlandii do Skandynawii.
Jak podkreśla Greer Jarret, członek zespołu badawczego i doktorant z Uniwersytetu w Lund: Myśliwi polujący na morsy prawdopodobnie wyruszali w podróż ze swoich grenlandzkich siedzib, gdy tylko zaczął pękać morski lód. Ci zmierzający w stronę dalekiej północy mieli bardzo niewiele czasu, związanego ze sprzyjającą żegludze porą roku, w trakcie której podróżowali wzdłuż brzegów Grenlandii, polowali na morsy, obdzierali je ze skóry i kości na pokładzie, i wracali do domów zanim morze ponownie zamarzło.
Conradino Beb
Źródło: Science Advances
magivanga.com 